Tầm vóc mới từ sự hội tụ di sản
Sự ra đời của xã Hoài Đức mới là một bước ngoặt lớn về địa giới và dân cư. Được thành lập trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích và dân số của các xã Di Trạch, Đức Giang, Đức Thượng; một phần thị trấn Trạm Trôi, xã Kim Chung cùng những mảnh ghép từ Tây Tựu (Bắc Từ Liêm) và Tân Lập (Đan Phượng), xã Hoài Đức hiện có diện tích tự nhiên 16,73 km² với quy mô dân số hơn 69.000 người. Sự hội tụ này không chỉ tạo ra lợi thế về dư địa phát triển mà còn tạo nên một "kho tàng" di sản với 53 di tích, trong đó có 16 di tích cấp Quốc gia và điểm nhấn đặc biệt là Khu di tích khảo cổ Vườn Chuối – "chứng nhân" cho mạch ngầm văn hóa 4.000 năm tuổi của vùng châu thổ sông Hồng.
Chính bối cảnh sáp nhập đã tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp địa phương sở hữu hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ, từ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp quy mô 6,48 ha với sân vận động, nhà thi đấu hiện đại đến 100% các thôn, tổ dân phố đều có không gian sinh hoạt cộng đồng đạt chuẩn. Đây chính là mảnh đất màu mỡ để "hạt giống" công nghiệp văn hóa (CNVH) bắt đầu nảy mầm.
Sân vận động Trung tâm Dịch vụ tổng hợp quy mô 6,48 ha
Chuyển đổi số: Chiếc chìa khóa mở cửa di sản
Không để di sản "ngủ quên", chính quyền xã Hoài Đức đã triển khai những bước đi thực chất để chuyển hóa giá trị văn hóa thành lợi ích kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn vừa qua, con số hơn 255 tỷ đồng đổ vào tu bổ 17 dự án di tích đã cho thấy quyết tâm bảo tồn bền bỉ của địa phương. Không dừng lại ở đó, việc ứng dụng chuyển đổi số đã trở thành cầu nối thời gian làm mới các giá trị cũ. Giờ đây, 100% sản phẩm OCOP đặc trưng của vùng đất này như bún Cao Hạ, bánh Bác làng Giang Xá hay ổi Di Trạch đã hiện diện mạnh mẽ trên các sàn thương mại điện tử, giúp nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân, đưa thu nhập bình quân đầu người đạt mức 90 triệu đồng/năm.
Không dừng lại ở những cách làm truyền thống, xã Hoài Đức đã bắt đầu cuộc cách mạng số trong lĩnh vực văn hóa một cách bài bản. Thay vì những bản thuyết minh giấy, giờ đây du khách chỉ cần một thao tác quét mã QR là có thể tường tận lịch sử của 53 di tích trên địa bàn. Việc ra mắt trang "Du lịch số" và bản đồ số di tích là những bước đi mang tính bản lề, giúp xóa bỏ rào cản địa lý, đưa hình ảnh một Hoài Đức giàu bản sắc đến gần hơn với công chúng Thủ đô và cả nước.
Sự thành công trong việc tạo mã QR cho các di tích và số hóa tư liệu lễ hội không chỉ đơn thuần là công nghệ, mà là cách địa phương kể câu chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ của thời đại mới. Những làng nghề như nhiếp ảnh Lai Xá với bề dày 125 năm hay các đạo quán cổ trong "Đan Sơn Tứ Quán" đang dần trở thành những điểm đến trải nghiệm hấp dẫn, thu hút lượng lớn khách tham quan nhờ chiến dịch quảng bá bài bản trên các nền tảng số.
Sức sống của các làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá, nghề làm bánh Bác hay đan quạt nan cũng được tiếp thêm luồng sinh khí mới thông qua các tư liệu số và các buổi phát trực tiếp trên nền tảng xã hội. Điều này không chỉ giúp bảo tồn giá trị phi vật thể mà còn trực tiếp tạo ra nhu cầu trải nghiệm, thôi thúc du khách tìm về tận nơi để mắt thấy, tai nghe và tay làm.
Hội nghị triển khai Dự án "Lưu giữ và bảo quản ký ức 50 năm sau chiến tranh Đông Dương" tại làng nhiếp ảnh Lai Xá
Tầm nhìn chiến lược: Văn hóa là động lực, người dân là chủ thể
Bước sang giai đoạn mới, xã Hoài Đức xác định phát triển công nghiệp văn hóa không phải là nhiệm vụ ngắn hạn mà là một chiến lược xuyên suốt với định hướng rõ ràng: "Lấy di sản làm nền tảng, người dân là chủ thể và doanh nghiệp là động lực". Trong tương lai gần, địa phương sẽ tập trung xây dựng các không gian văn hóa sáng tạo và các tuyến phố check-in đặc sắc nhằm tạo ra môi trường cho các hoạt động kinh tế văn hóa nảy nở.
Trọng tâm của kế hoạch này chính là dự án Trung tâm thiết kế sáng tạo tại Bảo tàng nhiếp ảnh Lai Xá, nơi sẽ trở thành "hub" kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giúp định hướng phát triển làng nghề gắn chặt với du lịch trải nghiệm. Xa hơn, đến tầm nhìn 2035, một trục du lịch văn hóa liên hoàn sẽ được hình thành, kết nối giữa Công viên di sản khảo cổ Vườn Chuối với hệ thống bảo tàng và di tích Đan Sơn Tứ Quán. Ở đó, công nghệ số sẽ tiếp tục là "xương sống" để quản trị và quảng bá, giúp cơ sở dữ liệu văn hóa xã không chỉ là kho lưu trữ mà trở thành tài sản số có khả năng sinh lời.
Tuy nhiên, để những khát vọng này thực sự cất cánh, bài toán đào tạo nguồn lực và thu hút xã hội hóa đang được đặt lên hàng đầu. Hoài Đức đang chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ văn hóa không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải nhạy bén với kinh tế, đồng thời tạo cơ chế thông thoáng để khuyến khích các nghệ nhân truyền nghề và các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực du lịch cộng đồng.
Xã Hoài Đức đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ biến di sản thành tài sản
Có thể nói, với lộ trình bài bản và sự đồng thuận của nhân dân, xã Hoài Đức đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ biến di sản thành tài sản. Khi văn hóa không còn chỉ nằm trong sách vở hay những bức tường rêu phong mà trở thành một phần của chuỗi giá trị kinh tế, đó cũng là lúc bản sắc địa phương được bảo tồn và phát huy một cách bền vững nhất.