Những năm gần đây, việc thu hoạch lúa chủ yếu bằng máy gặt đập liên hợp giúp giảm công lao động và đẩy nhanh tiến độ thu hoạch. Tuy nhiên, lượng gốc rạ để lại trên đồng ruộng nhiều, gốc rạ dài và khó phân hủy trong thời gian ngắn. Trong khi đó, thời gian chuyển tiếp giữa vụ xuân và vụ mùa ngắn, nếu không xử lý tốt rơm rạ sẽ dẫn đến quá trình phân hủy yếm khí trong đất, phát sinh khí độc gây hiện tượng ngộ độc hữu cơ, ngộ độc rễ đối với lúa vụ mùa mới cấy. Điều này khiến cây lúa bén rễ chậm, vàng lá, sinh trưởng kém và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng vụ mùa.
Bên cạnh ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch hoặc phơi thóc, phơi rơm rạ trên các tuyến đường giao thông còn gây khói bụi, ô nhiễm môi trường, làm giảm tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và ảnh hưởng đến mỹ quan nông thôn. Việc đổ rơm rạ, tàn dư thực vật xuống kênh mương nội đồng cũng gây cản trở dòng chảy, ảnh hưởng công tác tiêu thoát nước phục vụ sản xuất.
Để hạn chế tình trạng trên, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hoài Đức đề nghị các HTX nông nghiệp, các thôn và hộ sản xuất lúa thực hiện nghiêm các biện pháp thu gom, xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường.
Theo đó, người dân tuyệt đối không đốt rơm rạ sau thu hoạch nhằm hạn chế khói bụi, khí độc ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường. Không tập kết hoặc phơi rơm rạ trên lòng đường, lề đường và hành lang an toàn giao thông để tránh gây cản trở, mất an toàn cho người và phương tiện tham gia giao thông.
Đối với đồng ruộng sau thu hoạch, cần tiến hành cày lật sớm gốc rạ, giữ đủ ẩm mặt ruộng kết hợp làm đất sớm nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy hữu cơ trong đất. Không để ruộng ngập nước sâu kéo dài sau khi cày vùi rơm rạ vì dễ gây phân hủy yếm khí, phát sinh khí độc trong đất. Trước khi cấy lúa vụ mùa cần tháo nước, phơi ruộng ngắn ngày để giảm khí độc, tạo điều kiện thuận lợi cho cây lúa bén rễ và sinh trưởng tốt.
Cách xử lý rơm rạ sau thu hoạch
Ngoài ra, người dân tận dụng rơm rạ để ủ làm phân hữu cơ, che phủ gốc cây trồng, làm thức ăn chăn nuôi, trồng nấm hoặc phục vụ các mục đích sản xuất khác nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Đồng thời, sử dụng các chế phẩm vi sinh như Trichoderma, EM, AT-YTB… để đẩy nhanh quá trình phân hủy rơm rạ, hạn chế phát sinh khí độc gây ngộ độc hữu cơ cho lúa vụ mùa.
Cùng với đó, người dân cần nâng cao ý thức bảo đảm vệ sinh môi trường và an toàn giao thông; không phơi thóc trên các tuyến đường liên thôn, liên xã; không đổ rơm rạ, tàn dư thực vật xuống kênh mương nội đồng; thu gom vật tư sau thu hoạch gọn gàng, không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè và hành lang giao thông.
Việc xử lý rơm rạ đúng cách không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan nông thôn xanh – sạch – đẹp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất vụ mùa năm 2026 an toàn, hiệu quả, hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững./.