1. Hà Nội được áp dụng cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau
Khoản 3 Điều 5 Luật Thủ đô 2026 quy định trường hợp Luật, Nghị quyết của Quốc hội; Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nghị định của Chính phủ hoặc văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương được ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực mà có cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn cho Hà Nội thì Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định áp dụng.
Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 chủ yếu quy định nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô khi có khác biệt với luật khác, chưa cho phép Thành phố linh hoạt lựa chọn áp dụng ngay cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau.
2. Hà Nội được điều chỉnh thủ tục hành chính khác quy định của trung ương
Điểm a khoản 2 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 cho phép Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND Thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định khác về trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương.
Tuy nhiên, Luật đồng thời quy định rõ việc điều chỉnh không được làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện thủ tục hoặc kéo dài thời gian giải quyết.
So với Luật Thủ đô 2024, đây là nội dung hoàn toàn mới khi trước đây Thành phố chưa được trao quyền điều chỉnh trực tiếp các thủ tục hành chính khác với quy định chung của trung ương.
3. Quy định chặt chẽ hơn về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật
Khoản 3 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 quy định việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Thành phố phải thực hiện đầy đủ việc đánh giá sự cần thiết, đánh giá tác động chính sách, xác định rõ nội dung khác với quy định hiện hành và tổ chức tham vấn cơ quan trung ương, đối tượng chịu tác động.
Luật cũng yêu cầu công khai dự thảo văn bản, nội dung tiếp thu, giải trình và không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, trừ trường hợp tạm ngưng hiệu lực hoặc bãi bỏ văn bản.
So với Luật Thủ đô 2024, quy trình xây dựng cơ chế đặc thù cho Hà Nội được quy định cụ thể và chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh lạm dụng cơ chế đặc thù và tăng trách nhiệm giải trình của cơ quan ban hành văn bản.
4. Lần đầu cho phép Hà Nội thí điểm cơ chế, chính sách khác luật
Khoản 1 Điều 9 Luật Thủ đô 2026 quy định Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng trên địa bàn Hà Nội.
Tuy nhiên, Luật giới hạn rõ không được thí điểm đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và các vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.
Theo khoản 2 Điều 9, thời gian thí điểm tối đa là 05 năm và có thể gia hạn thêm nhưng không quá 05 năm.
Nội dung này chưa được quy định trong Luật Thủ đô 2024.
5. Luật quy định rõ các lĩnh vực được thí điểm
Khoản 3 Điều 9 Luật Thủ đô 2026 đã liệt kê cụ thể các lĩnh vực được áp dụng cơ chế thí điểm như mô hình tổ chức bộ máy, mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nông nghiệp công nghệ cao, quản lý đô thị, khai thác nguồn lực phát triển Thủ đô và các giải pháp xử lý vấn đề ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống của người dân.
Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 chưa có quy định cụ thể về nhóm lĩnh vực được phép áp dụng cơ chế thí điểm như Luật mới.
6. Bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)
Điều 19 Luật Thủ đô 2026 lần đầu tiên bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới, sản phẩm mới, dịch vụ mới, quy trình mới và mô hình kinh doanh mới.
Theo quy định này, UBND Thành phố được quyết định cho phép thử nghiệm, điều chỉnh phạm vi thử nghiệm, gia hạn, tạm dừng hoặc kết thúc thử nghiệm.
Đáng chú ý, trong phạm vi thử nghiệm, có thể tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật hiện hành nếu các quy định đó không còn phù hợp với mô hình mới đang được thử nghiệm.
So với Luật Thủ đô 2024, đây là quy định hoàn toàn mới và được xem là một trong những cơ chế đặc thù đáng chú ý nhất của Luật Thủ đô 2026.
7. Chuyển sang mô hình một Quy hoạch tổng thể Thủ đô
Khoản 1 Điều 10 Luật Thủ đô 2026 quy định trên địa bàn Thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô, tích hợp đồng thời Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô.
Quy hoạch tổng thể này có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố trực thuộc trung ương.
So với Luật Thủ đô 2024, đây là thay đổi lớn trong phương thức lập và quản lý quy hoạch của Thành phố.
8. Bổ sung quy định về không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao
Điều 11 Luật Thủ đô 2026 đã bổ sung quy định tương đối toàn diện về quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao trên địa bàn Thành phố.
Theo quy định mới, các không gian này phải được quy hoạch, phân vùng chức năng và quản lý đồng bộ, bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, cảnh quan đô thị và di sản văn hóa.
Luật cũng giao Hội đồng nhân dân Thành phố quy định giới hạn độ sâu sử dụng không gian ngầm, chính sách ưu đãi cũng như các khoản thu từ hoạt động khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao.
Đây là nội dung mới quan trọng nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc khai thác hiệu quả không gian đô thị nhiều tầng, phù hợp với định hướng phát triển đô thị hiện đại của Hà Nội mà Luật Thủ đô 2024 chưa quy định đầy đủ.
9. Hà Nội được tăng mức xử phạt vi phạm hành chính tối đa gấp 2 lần
Điểm b khoản 1 Điều 14 Luật Thủ đô 2026 cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quy định mức tiền phạt vi phạm hành chính cao hơn nhưng không vượt quá 02 lần mức phạt chung do Chính phủ quy định trong nhiều lĩnh vực như văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, giao thông, môi trường, phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự.
So với Luật Thủ đô 2024, phạm vi trao quyền xử phạt và cơ chế áp dụng mức phạt cao hơn đã được mở rộng đáng kể.
10. Bổ sung biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình vi phạm
Khoản 2 Điều 14 Luật Thủ đô 2026 cho phép áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình xây dựng không phép, sai phép, công trình xây dựng trên đất lấn chiếm, công trình vi phạm quy định phòng cháy chữa cháy, karaoke, vũ trường không bảo đảm an toàn PCCC, công trình thuộc diện phải phá dỡ hoặc di dời khẩn cấp và cơ sở vi phạm quy định về môi trường.
Luật Thủ đô 2024 chưa có quy định cho phép áp dụng trực tiếp biện pháp ngừng cung cấp điện, nước như Luật mới.
11. Mở rộng mạnh cơ chế tài chính, ngân sách cho Hà Nội
Điều 21 Luật Thủ đô 2026 bổ sung nhiều cơ chế tài chính đặc thù cho Hà Nội. Theo đó, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách Thành phố toàn bộ phần tăng thu từ nhiều khoản như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế xuất nhập khẩu và một số khoản phí, lệ phí trung ương thu trên địa bàn.
Ngoài ra, Hội đồng nhân dân Thành phố còn được quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh, thành lập quỹ tài chính ngoài ngân sách, bảo lãnh vay vốn và sử dụng ngân sách Thành phố để hỗ trợ địa phương khác hoặc hỗ trợ nước ngoài.
So với Luật Thủ đô 2024, cơ chế tài chính đặc thù dành cho Hà Nội được mở rộng đáng kể cả về nguồn lực tài chính lẫn thẩm quyền quyết định của Thành phố.
12. Mở rộng thẩm quyền đầu tư và xử lý dự án chậm triển khai
Điều 22 Luật Thủ đô 2026 trao thêm nhiều thẩm quyền cho Hà Nội trong lĩnh vực đầu tư. Theo đó, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư công, dự án PPP thuộc thẩm quyền Quốc hội sử dụng vốn địa phương hoặc nguồn vốn hợp pháp khác.
Luật cũng cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt để xử lý các dự án chậm triển khai trước ngày Luật có hiệu lực nhưng đồng thời nhấn mạnh không được hợp pháp hóa sai phạm, phải xử lý nghiêm các vi phạm và công khai toàn bộ quá trình xử lý.
Theo quy định, việc xử lý các dự án tồn đọng phải hoàn thành trước ngày 01/7/2030.
So với Luật Thủ đô 2024, đây là bước mở rộng lớn về thẩm quyền quản lý đầu tư và tháo gỡ các dự án kéo dài nhiều năm trên địa bàn Thành phố.
Trên đây là thông tin về 10 điểm mới của dự thảo Luật Thủ đô 2026.