Vai trò trung tâm của Ủy ban bầu cử
Theo quy định của Luật, chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sau khi thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân và Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp sẽ quyết định thành lập Ủy ban bầu cử cấp tỉnh để thực hiện công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và tổ chức bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh. Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có từ 23 đến 37 thành viên, gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch, Thư ký và các Ủy viên đại diện các cơ quan, tổ chức liên quan. Ở cấp xã, Ủy ban bầu cử cấp xã cũng được thành lập trong thời hạn tương tự để tổ chức bầu cử đại biểu HĐND cấp xã, với 9 đến 17 thành viên. Ủy ban bầu cử giữ vai trò chỉ đạo, điều hành toàn bộ công tác bầu cử tại địa phương. Đối với bầu cử đại biểu Quốc hội, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo việc chuẩn bị và tổ chức bầu cử tại các đơn vị bầu cử trên địa bàn; kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện pháp luật về bầu cử; tổ chức tuyên truyền, vận động cử tri tham gia bầu cử; đồng thời chỉ đạo công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong suốt quá trình diễn ra cuộc bầu cử. Bên cạnh đó, Ủy ban bầu cử còn thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như: tiếp nhận và xem xét hồ sơ của người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử; chuyển hồ sơ đến Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc để thực hiện hiệp thương; lập danh sách những người ứng cử theo từng đơn vị bầu cử; chỉ đạo việc lập và niêm yết danh sách cử tri; phân phối phiếu bầu cử và tài liệu bầu cử; giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác bầu cử; tiếp nhận và kiểm tra biên bản xác định kết quả bầu cử từ các Ban bầu cử. Đối với bầu cử đại biểu HĐND, Ủy ban bầu cử các cấp có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức bầu cử ở địa phương; quản lý và phân bổ kinh phí bầu cử; công bố danh sách chính thức người ứng cử; kiểm tra kết quả bầu cử ở từng đơn vị; xác nhận tư cách người trúng cử và báo cáo kết quả bầu cử với Hội đồng nhân dân khóa mới.
Ban bầu cử-cầu nối giữa chỉ đạo và tổ chức thực hiện
Chậm nhất 70 ngày trước ngày bầu cử, tại mỗi đơn vị bầu cử sẽ được thành lập Ban bầu cử. Đối với bầu cử đại biểu Quốc hội, Ban bầu cử có 9 đến 17 thành viên; đối với bầu cử đại biểu HĐND cấp tỉnh có 11 đến 15 thành viên, và cấp xã có 9 đến 15 thành viên. Ban bầu cử gồm Trưởng ban, các Phó Trưởng ban, Thư ký và các Ủy viên là đại diện của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội và các tổ chức liên quan. Nhiệm vụ chủ yếu của Ban bầu cử là trực tiếp tổ chức và kiểm tra công tác bầu cử trong phạm vi đơn vị bầu cử. Ban bầu cử có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc các Tổ bầu cử thực hiện đúng quy định của pháp luật; theo dõi việc lập và niêm yết danh sách cử tri; chỉ đạo bố trí phòng bỏ phiếu và các điều kiện phục vụ ngày bầu cử. Ngoài ra, Ban bầu cử còn thực hiện việc tiếp nhận và phân phối tài liệu, phiếu bầu cử cho các Tổ bầu cử; tổng hợp và kiểm tra biên bản kiểm phiếu; lập biên bản xác định kết quả bầu cử tại đơn vị bầu cử; giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động của Tổ bầu cử; đồng thời báo cáo tình hình bầu cử với Ủy ban bầu cử cấp trên.
Tổ bầu cử-lực lượng trực tiếp phục vụ cử tri
Ở cấp cơ sở, Tổ bầu cử là lực lượng trực tiếp thực hiện các hoạt động bầu cử tại từng khu vực bỏ phiếu. Chậm nhất 43 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thành lập Tổ bầu cử tại mỗi khu vực bỏ phiếu. Tổ bầu cử có từ 11 đến 21 thành viên, gồm Tổ trưởng, Thư ký và các Ủy viên là đại diện cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội và đại diện cử tri địa phương. Riêng khu vực bỏ phiếu của đơn vị vũ trang nhân dân có thể thành lập Tổ bầu cử từ 5 đến 9 thành viên. Tổ bầu cử chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức việc bỏ phiếu của cử tri. Các nhiệm vụ chính bao gồm: bố trí phòng bỏ phiếu, chuẩn bị hòm phiếu; nhận tài liệu và phiếu bầu từ Ban bầu cử; phát thẻ cử tri và phiếu bầu cho cử tri; thông báo rộng rãi thời gian, địa điểm bỏ phiếu cho cử tri trong thời hạn 10 ngày trước ngày bầu cử. Trong ngày bầu cử, Tổ bầu cử bảo đảm việc bỏ phiếu diễn ra đúng quy định, hướng dẫn cử tri thực hiện quyền bầu cử; giải quyết các phản ánh, kiến nghị liên quan đến công tác bầu cử trong phạm vi thẩm quyền. Sau khi kết thúc bỏ phiếu, Tổ bầu cử tiến hành kiểm phiếu, lập biên bản kết quả kiểm phiếu và chuyển toàn bộ phiếu bầu, biên bản đến cơ quan có thẩm quyền.
Bảo đảm cuộc bầu cử dân chủ, đúng pháp luật
Việc quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử đã tạo nên một hệ thống tổ chức bầu cử chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cơ sở. Mỗi cấp có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng phối hợp chặt chẽ với nhau, bảo đảm mọi khâu của cuộc bầu cử được thực hiện đúng quy trình và đúng pháp luật. Qua đó góp phần quan trọng vào việc tổ chức thành công cuộc bầu cử, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, lựa chọn những đại biểu tiêu biểu tham gia Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.